Nieuws

Verloren onschuld in 'De Punt'.

29 april 2009

De film, gebaseerd op een historische gebeurtenis, heeft ook voor de acteurs een emotionele lading. 'Het voelt goed om ons verhaal na al die jaren te vertellen.'

De eerste generatie Molukkers komt na de Tweede Wereldoorlog aan in Nederland. Ze verblijven in kazernes, kloosters en zelfs in voormalige concentratiekampen zoals Westerbork.

Er heerst grote woningnood en hun verblijf is immers maar tijdelijk. Ze wachten tientallen jaren op hun terugkeer, terwijl er weinig aan hun situatie verandert. Dan komt de tweede generatie in opstand. Een groep Molukse jongeren kaapt op 23 mei 1977 een trein bij De Punt in de provincie Drenthe en houdt de inzittenden twintig dagen gegijzeld. Op 11 juni maakt de overheid met grof geweld een einde aan de treinkaping.

Scenarioschrijvers Carel Donck en Sylvia Pessireron besluiten samen met regisseur Hanro Smitsman tweeëndertig jaar na dato een film te maken over deze gewelddadige treinkaping. In de film komen betrokkenen bij elkaar in een televisieprogramma. Het uitgangspunt hierbij is de enige vrouwelijke kaper die de kaping niet overleefde. Ik sprak met Hanro Smitsman, Anis de Jong en Joshua Timisela over deze bijzondere film. In de film heet de vrouwelijk kaper Noor. Haar vader behoort tot de eerste generatie Molukkers en wordt gespeeld door Anis de Jong. Joshua Timisela speelt een van de kapers.

Tranen
De film ging 23 maart in première voor cast en crew. Deze vertoning riep veel emoties op in de zaal.
Joshua: “Na afloop van de film zag ik twee Nederlandse dames naast me in de zaal heel hard snikken. Ik durfde eigenlijk niet te kijken.”
Anis: “Als Molukkers huilen begrijp ik het. Als hij de nuchtere Nederlanders laat huilen is de film geslaagd.”
Joshua: “Wat mij het meest raakte was het moment dat Noor werd doodgeschoten. Ik zag de echte Noor, die bij de kaping in 1977 omkwam [Hansina Uktolseja, AvU] namelijk niet als terrorist, maar als vrijheidsstrijder. Ze gaf haar leven voor de vrijheid.”

Buitenstaander
Hanro Smitsman groeide op in het buitenland. Hij bracht zijn jeugd door in Israël en Engeland. Het ontheemde gevoel een buitenstaander te zijn herkent hij. En dat is volgens hem een universeel gegeven.
Hanro: “De Molukkers zijn in voormalige concentratiekampen gestopt. Ze zijn letterlijk aan hun lot overgelaten. Het was helemaal niet de bedoeling dat ze zouden integreren.
Anis: “Ik ken nu ook het gevoel van een Marokkaan of een Turk in deze tijd.”
Joshua: “Je gaat je gedragen naar wat mensen van je vinden. Als je wordt gehaat, zorg je ervoor dat ze een reden hebben om je te haten.”
Hanro: “Je bent al een ander, je wordt anders opgevoed, je zoekt bepaalde erkenning, je zoekt je identiteit en daarin ervaar je een conflict. En dat vind ik een heel interessant proces.”

Het onbekende land
De presentator van het televisieprogramma in ‘De Punt’ waarin de betrokkenen bij elkaar komen, vraagt zich hardop af waarom de Molukse jongeren zouden vechten voor een land dat ze niet kennen.
Anis: “Ik vind die vraag heel logisch, vanuit onwetendheid.”
Joshua: “Ik ben vaak terug geweest, dus ik weet hoe het daar is. Maar ook van jongeren die er nog nooit geweest zijn, zou ik het begrijpen. Zij zien het verdriet van hun familie en dat is het ergste wat er is. Daar komt ook hun vechtlust vandaan.”
Anis: “Ik ben hier geboren, in het kamp. Ik heb twee jaar in Vught gewoond, toen verhuisd naar een ander kamp waar ik tot mijn zestiende gewoond heb. Ondanks dat ik dus hier geboren ben, heb ik altijd goed begrepen waar mijn ouders voor vochten. Als je je familie zo dicht bij je hebt, gaat het land toch leven en ben je bereid ervoor te vechten.”
Joshua: “Rond de jaren ’80 was elke Molukker gericht op vrijheid en onafhankelijkheid. Mijn opa en oma zeiden altijd: ‘Er komt een dag dat we terug gaan.’ Met dat idee ben ik opgegroeid. Daar heb ik heel lang in geloofd. Nu weet ik dat dat niet realistisch is. Maar dat vind ik niet erg. Ik ben hier vrij, in Nederland. Ik krijg hier alle kansen en die benut ik. Dat houdt mij sterk.”

Verloren onschuld
Bij het regisseren van de film had Hanro Smitsman een aantal doelen voor ogen. Hij wilde voorkomen dat de film draait om één anekdote. Het gaat volgens hem juist om wat de verschillende anekdotes met elkaar verbindt.
Hanro: “Dat is schuld, onschuld en onschuld die verloren gaat. Als je een trein kaapt ben je in principe je sympathie kwijt natuurlijk. Mijn doel is om het geweld, waarvoor je geen begrip hoeft te hebben, begrijpelijk te maken. Dit doe ik door personages te creëren van vlees en bloed. Ook wil ik de menselijke kant van Van Agt laten zien.”
Anis: “Van Agt zegt tegen Den Uyl: “Hopen maar dat het lukt… en een beetje bidden.” Dat vind ik zo menselijk. Hij zegt dat op het moment dat de aanval begint. Eigenlijk zou hij het nog terug willen draaien. Als Molukker krijg je daardoor meer begrip voor de situatie waarin Van Agt en de soldaten op dat moment verkeren.”
Hanro: “Naast de onschuld die verloren gaat, was de naïviteit van de kapers ook een belangrijk uitgangspunt voor mij. Ze weten niet waar ze aan beginnen. Ze gaan een trein kapen, maar zijn helemaal geen kapers. Ze spelen een rol, terwijl ze eigenlijk niet weten welke rol ze aannemen.”

Ons verhaal
De film is duidelijk gemaakt vanuit een Moluks oogpunt. Dit was voor Joshua Timisela een reden om mee te werken aan de film. Toch zal de film, gezien de reacties tijdens de première, waarschijnlijk weer het nodige losmaken bij veel Molukkers.
Anis: “Het is een fictief verhaal, gebaseerd op een historische gebeurtenis. Ik vind het belangrijk dat het fictief blijft. Niemand zit te wachten op een reconstructie van wat er toen gebeurd is. Dan kunnen we net zo goed geschiedenisboekjes lezen.”
Joshua: “Toen ik het script las en zag dat het vanuit een Moluks oogpunt geschreven werd, besloot ik dat ik mee wilde werken aan een film. Het geeft zo’n goed gevoel om ons verhaal na al die jaren te kunnen vertellen.”
Anis: “Het is ons werk om de werkelijkheid op een andere manier te vertellen.”
Hanro: “Er zullen ongetwijfeld ook negatieve reacties op de film komen, want je kunt niet iedereen tevreden stellen. Maar ik ben daar niet bang voor, omdat ik geloof in de oprechtheid van de film.”

Annemarie van Ulden

Foto's (Klik voor een vergroting)

 

Andere artikelen

Artikelenoverzicht